صائن الدين على بن تركه
مقدمهء مصحح 107
شرح نظم الدر ( شرح قصيده تائيه ابن فارض ) ( فارسى )
روايح طيبه و جايهاى خوش و مواضع نزهه بر منصهء وجود در جلوه آمدهاند . » « 1 » با وجود اين اثرپذيرى از زبان عربى ، ذكر يك نكته ضرورى است و آن اينكه صائن الدين هنگامى كه از بيان علمى مطالب فارغ مىشود ، كمتر تحت تأثير عربى باقى مىماند و بخصوص در مطالب عاطفى و تغزلى ، گرايش او را به فارسى سره و عبارات روان و آهنگين ، به روشنى مىبينيم . دربارهء تأثير زبان تركى بر نثر صائن الدين ، بايد گفت رسالهء شرح نظم الدّر با اينكه از آثار منثور دورهء تيمورى است و زمانى به رشتهء تحرير در آمده است كه چند قرن از حكومت تركان بر ايران مىگذشت ، جاى پاى زبان تركى در آن آشكاره نيست و به ندرت به كلمات و تركيباتى از نوع يرليغ « 2 » ، منقلاى « 3 » ، طغرا و صحو جمعيت طغرا « 4 » بر مىخوريم . از اينها كه بگذاريم ، دو نمونه از فهلويات در شرح نظم الدّر وجود دارد كه نمونهء دوم به تصريح صائن الدين از بابا طاهر است : تو دست آورده بجمن كيان و كردن * اجت كريان كهانت يوجم اى ناذ « 5 » * اين بَوازى كَران هنگامه مانى * كر بوازى ورارى و هترت بى « 6 » 9 - 2 - 2 . ويژگيهاى دستورى - واج « ب » كه قابل تبديل به « پ » نيز بوده است ، به صورت اخير هم در شرح نظم الدّر ديده مىشود : اسپ ، « 7 » مىچسپانيدم « 8 » ، مخسپ « 9 » ، پيغوله « 10 » .
--> ( 1 ) . شرح بيت 539 . ( 2 ) . شرح بيت 36 و 131 . ( 3 ) . شرح بيت 74 . ( 4 ) . شرح بيت 464 و 482 . ( 5 ) . شرح بيت 511 . ( 6 ) . شرح بيت 711 . مرحوم دكتر احمد تفضلى استاد زبانشناسى دانشگاه تهران كه همواره جوياى چاپ و نشر اثر حاضر بود ، دو بيت فوق را بدينگونه برايم ترجمه كرد : تو دست به جان و گردن من آوردهاى * و من گريان در جهان تو را مىجويم اى يار ! * اين به هنگامهء بازيگران مىماند * اگر به بازى برآرى تو را بهتر است ( 7 ) . شرح بيت 520 و 592 . ( 8 ) . شرح بيت 517 . ( 9 ) . شرح بيت 534 . ( 10 ) . شرح بيت 423 .